Dirqi bilaabay, qarnigii 20aad horay u soo maray sayniska dhallinyarada sida xoogga cilmi nafsiga. The tilmaamaha ugu weyn ee cilmi nafsiga in jirey waagaas, ma waxay ahaayeen in ay ka jawaabaan su'aalaha ay waajibo ee macnaha guud ee xaaladaha taariikh iyo dhaqan ee jeer casriga ah awood. Waxa ay ahayd inta lagu jiro xilliga this sayniska iyo ka badbaaday dhibaatooyinka ugu horeysay ee ay taariikhda, kaas oo lala ugu horayn in fashilka of mabaadi'da ay teori horumariyo by dugsiga introspective, si ay u sharxaan gobolka dhabta ah ee arrimaha bulshada.
Tani waxay keentay in ay xaqiiqada ah in ugu weyn jihada of nafsiga ah ee qarnigii 20aad way kala duwan yihiin xataa ay ku xiran daraasaddan, iyo dugsiyada kala duwan u helno dhinac kala duwan ee xaqiiqda ku ool ah. Gaar ahaan, Wundt, wakiil ka socda structuralism, ayaa laftiisa dhigay gool taas oo ah in la baaro waayo-aragnimo ah si toos ah iyo qaab-dhismeedka, iyo functionalists aadan fiiro, oo diiradda saaraya falanqaynta shaqada dhismayaasha kuwan. Sidaas darteed, waxa uu sheegay in tilmaamaha ugu weyn ee cilmi nafsiga Western ku kala duwan yihiin qaabka ay u qeexida oo waayo-aragnimo aadanaha: structuralists ku sharaxay "silsilad xubno", iyo functionalists - sida a "durdur miyir", taas oo keliya loo baran karaa in guud ahaanteed. Waqti ka, waa wakiilada hab functionalist laftiisa cadeeyay in dhaqanka.
Sidoo kale, jihooyinka aasaasiga ah ee cilmi nafsiga ee qarnigii 20aad waxaa ka mid ah Reflexology, taas oo inta badan la horumariyo by saynisyahano Ruush, tusaale ahaan, Pavlov iyo Bekhterev. Waxay ahayd mawduuca dareenka waxbarasho iyo dareenka la kulmay nin. Pavlov, gaar ahaan, waxaa asal ereyga "jawaab shuruud", iyo muuqaalkiisa lagu sharaxay. Goobaha kale ee muhiimka ah ee cilmi nafsiga, laga yaabee, ma ay si dhow ula xidhiidha bayoolaji iyo wuxuu lahaa oo dhan, waayo, in badan iyada.
Behaviorists, hogaaminayo Watson rumeysan yahay in ay hawsha ugu weyn si ay u fahmaan oo dhan waxa qarsoon ee dhaqanka xayawaankii. Oo haddii meelaha kale ee waaweyn ee cilmi nafsiga ayaa soo gaaray qaar ka mid ah subjectivity, ku dhaggan ee fikirkan doonaya si ay u sharxaan oo dhan xujooyinka ee dhaqanka xayawaankii arrimo Ujeedada kuwaas oo la xiriira la qabsiga deegaanka. Waxaa inta badan loo isticmaalaa tijaabo ay, jiirka cad, sababtoo ah maskaxda iyo soo gunaanadeen waayo habdhaqanka - this mid ka mid ah, si farqiga u dhexeeya xayawaanka iyo bini'aadanka waa mid laga samri. Waxa ugu weyn ee dugsiga oo intaasu waxay ahayd sharaxaad ee barashada xirfadaha by maxkamad iyo qalad.
Ugu dambayntiina, mid ka mid ah fikradaha ee cilmi nafsiga, asalkiisu ka soo jeedo waqtigan waa Freudianism. Freud diiradda on falalka, sababaha, aan taas oo dadka ku sheegi kartaa. Haddaba wuxuu fikradda ah "miyir" yimid oo uu naftiisa in ay daraasadda soocay. Waxa uu aaminsan yahay in sababta falalka miyir la ogaan karaa oo riyooyin waxbarashada, Boos random iyo dhaqdhaqaaq aan ikhtiyaarka lahayn. Freud rumeysan yahay in dhammaan horumarinta shakhsiyeed waa la dhimi karaa in ay laba dareenkaaga oo aasaasi ah: rabitaan galmo iyo cabsida dhimashada. Ku noolaanshaha bulshada ah, waxaan lagu cabudhinayo ciidamada, kuwaas oo, si ay u khasbo boqortooyada miyir ah, laakiin mararka qaarkood weli is dareemay.